Hormoontherapie overgang: bijwerkingen en risico's

Kort antwoord: De meeste bijwerkingen van hormoontherapie in de overgang zijn mild en komen in de eerste maanden: gevoelige borsten, hoofdpijn, misselijkheid en onverwacht bloedverlies. Meestal trekken ze binnen drie maanden weg. De risico's op trombose, een beroerte en borstkanker zijn klein en hangen af van het soort hormonen, de vorm (pil of via de huid), je leeftijd en hoe lang je ze gebruikt. Welke afweging voor jou klopt, bespreek je met je huisarts.

Welke bijwerkingen heeft hormoontherapie in de overgang?

Hormoontherapie bestaat meestal uit estradiol (een oestrogeen). Heb je je baarmoeder nog, dan krijg je er een progestageen bij. Volgens Thuisarts kan je lichaam in de eerste maanden meer vocht vasthouden, en dat geeft gevoelige borsten, hoofdpijn of misselijkheid. De NHS noemt per hormoon deze bijwerkingen:

• Oestrogeen: hoofdpijn, gevoelige of pijnlijke borsten, onverwacht bloedverlies of spotting, misselijkheid, stemmingswisselingen, kramp in de benen, lichte huiduitslag of jeuk, diarree en haaruitval.
• Progestageen: veranderingen in je bloedverlies, hoofdpijn, gevoelige borsten, misselijkheid, moeheid of duizeligheid, stemmingswisselingen en acne.
• Pleister, gel of spray: dezelfde bijwerkingen, en soms jeuk of een rode, gevoelige huid op de plek waar je het middel aanbrengt.

Niet iedereen krijgt bijwerkingen, en een deel lijkt sterk op de klachten van de overgang zelf. Het is dus niet altijd de hormoontherapie. Twijfel je wat waarbij hoort, kijk dan in alle overgang symptomen op een rij.

Hoe lang duren de bijwerkingen van hormoontherapie?

Vaak een paar weken. De NHS adviseert om de behandeling als het kan minstens drie maanden vol te houden, omdat bijwerkingen in die tijd meestal minder worden. Dat past bij wat Thuisarts schrijft: je merkt het effect vaak na twee tot drie weken, en de hormonen werken het best vanaf drie maanden. Na drie maanden heb je een controle.

Blijven de bijwerkingen, dan kan je arts de dosis aanpassen, een ander soort hormoon kiezen of van vorm wisselen, bijvoorbeeld van pil naar pleister. Verander je dosis nooit zelf.

Word je dikker van hormoontherapie?

Daar is weinig bewijs voor. Volgens de NHS kom je in de overgang en bij het ouder worden vaak wat aan, of je nu hormonen gebruikt of niet. Wel kun je in de eerste maanden vocht vasthouden, wat tijdelijk zwaarder kan voelen.

Hoe groot zijn de risico's van hormoontherapie?

Klein, maar niet nul. Thuisarts schrijft dat hormoontherapie iets meer kans geeft op trombose, een hartaanval, een beroerte, borstkanker en baarmoederkanker, en dat de middelen van nu lager gedoseerd en veiliger zijn dan die van vroeger. Per risico:

Risico	Wat de bronnen zeggen
Borstkanker	Bij oestrogeen met een progestageen rekent de NHS op ongeveer 5 extra gevallen per 1.000 vrouwen die het vijf jaar gebruiken. Thuisarts schrijft dat je bij estradiol met progesteron of dydrogesteron korter dan vijf jaar waarschijnlijk geen grotere kans hebt. Bij alleen oestrogeen is er weinig of geen extra risico. Ter vergelijking: ongeveer 1 op de 10 vrouwen van 50 jaar of ouder krijgt borstkanker zonder hormonen.
Trombose	Bij pillen een iets grotere kans, die klein blijft. Bij een pleister, gel of spray ziet de NHS geen verhoogd risico.
Beroerte	Bij pillen een iets grotere kans, die heel klein blijft, zeker onder de 60. Roken, een hoge bloeddruk en een hoog cholesterol tellen volgens Thuisarts veel zwaarder.
Hartaanval	Thuisarts noemt een iets grotere kans. De NHS ziet weinig of geen effect op de kans op een hartziekte.
Baarmoederkanker	Oestrogeen alleen laat het slijmvlies van de baarmoeder groeien. Daarom krijg je er een progestageen bij als je je baarmoeder nog hebt.

De risico's worden groter met je leeftijd en bij langer gebruik. Na het stoppen nemen ze weer af. Volgens Thuisarts is je kans na twee jaar weer gelijk aan die zonder hormonen. The Menopause Society, de Noord Amerikaanse vereniging van overgangsartsen, concludeert dat bij gezonde vrouwen onder de 60, of binnen tien jaar na de laatste menstruatie, de voordelen bij hinderlijke opvliegers meestal zwaarder wegen dan de risico's.

Is een pleister of gel veiliger dan een pil?

Voor trombose wel. Hormonen via de huid gaan niet eerst door de lever, en de NHS ziet bij pleisters, gels en sprays geen hogere kans op trombose. Thuisarts noemt de vorm via de huid mogelijk veiliger als je overgewicht hebt, een hoge bloeddruk, migraine of een grotere kans op hart en vaatziekten. Tegen opvliegers werken pil, pleister, gel en spray even goed.

Vaginaal oestrogeen (een crème, tablet of ring tegen een droge vagina) is een aparte groep. De dosis is laag en er komt weinig van in de rest van je lichaam. Volgens de NHS verhoogt het de kans op borstkanker of trombose niet.

Wie kan geen hormoontherapie gebruiken?

Thuisarts noemt hormoontherapie niet geschikt als je:

• een hormoongevoelige kanker hebt of had, zoals borstkanker of baarmoederkanker
• trombose of een longembolie hebt gehad (met bloedverdunners kan het soms wel)
• een hartaanval of beroerte hebt gehad
• bloed verliest uit je vagina zonder dat de oorzaak bekend is
• een leverziekte hebt
• rookt

Geldt een van deze punten voor jou, dan zijn er andere behandelingen. Je huisarts of gynaecoloog kijkt met je mee.

Hoe lang mag je hormoontherapie gebruiken?

Thuisarts adviseert de hormonen als het kan niet langer dan vijf jaar te gebruiken, omdat de risico's bij langer gebruik toenemen. Na de controle op drie maanden kijk je elk jaar samen met je arts naar je klachten, bijwerkingen en risico's, en beslis je of je doorgaat. Stoppen kan altijd na overleg, en volgens Thuisarts in één keer. Steeds stoppen en opnieuw beginnen is niet verstandig.

Wanneer neem je contact op met je huisarts?

• je bijwerkingen zijn heftig of duren langer dan drie maanden
• je verliest na drie maanden hormonen nog steeds onverwacht bloed, of het bloedverlies wordt heviger
• je verliest bloed nadat je langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest
• je merkt een verandering in je borst
• je hebt een dik, pijnlijk onderbeen of andere tekenen van trombose: bel dan direct

Bij de controle helpt het als je kunt laten zien wat je gebruikte en hoe je je voelde. In PERIOD. leg je je hormoontherapie, je klachten en je bloedverlies per dag vast. De app logt en laat zien, je arts beslist over de behandeling. Hoe je dat aanpakt lees je in hormoontherapie bijhouden, en zo bereid je je huisartsbezoek over de overgang voor. Meer over deze fase staat op onze pagina over de overgang.

Bronnen: Thuisarts.nl (NHG), Ik wil misschien hormoontherapie tegen opvliegers in de overgang en Ik ga hormonen gebruiken in de overgang; NHS, Side effects of hormone replacement therapy (HRT) en Benefits and risks of hormone replacement therapy (HRT); The Menopause Society, 2022 Hormone Therapy Position Statement. Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies.

Veelgestelde vragen

Wat is de meest voorkomende bijwerking van hormoontherapie?

Gevoelige borsten, hoofdpijn, misselijkheid en onverwacht bloedverlies in de eerste maanden. Ze worden meestal vanzelf minder. Houd het bij en bespreek het op de controle na drie maanden.

Krijg je borstkanker van hormoontherapie?

De kans wordt bij oestrogeen met een progestageen iets groter, vooral bij langer gebruik. De NHS rekent op ongeveer 5 extra gevallen per 1.000 vrouwen die het vijf jaar gebruiken. Na het stoppen neemt de kans weer af. Bij alleen oestrogeen is er weinig of geen extra risico.

Is bloedverlies bij hormoontherapie normaal?

In de eerste maanden komt het vaak voor. Verlies je na drie maanden nog steeds onverwacht bloed, wordt het heviger, of bloed je na meer dan een jaar zonder menstruatie, laat het dan nakijken.

Kun je in één keer stoppen met hormoontherapie?

Volgens Thuisarts kan dat, na overleg met je arts. Afbouwen hoeft niet. Je klachten kunnen wel terugkomen, dus plan het stoppen samen.

Helpt hormoontherapie ook tegen botontkalking?

Ja. De NHS noemt het voorkomen van botontkalking als voordeel, naast minder opvliegers, beter slapen en minder last van een droge vagina. Dat telt extra als je menstruatie voor je 45e is gestopt.

Wil je je hormoontherapie en klachten in één overzicht? Download PERIOD. in de App Store of Google Play.