Endometriose diagnose: hoe gaat het en hoe lang duurt het

Kort antwoord: Endometriose stel je niet vast met één test. De huisarts luistert naar je klachten en doet een inwendig onderzoek, daarna volgt meestal een inwendige echo. Bij de gynaecoloog kan een MRI of een kijkoperatie (laparoscopie) volgen. Een normale echo sluit endometriose niet uit. In Nederland duurt het gemiddeld zo'n zeven jaar van de eerste klachten tot de diagnose, en een goed klachtenoverzicht helpt om dat korter te maken.

Hoe wordt endometriose vastgesteld?

Endometriose is weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies en buiten de baarmoeder groeit, bijvoorbeeld op de eierstokken of het buikvlies. Volgens de WHO heeft ongeveer 10 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd het, wereldwijd zo'n 190 miljoen. De klachten verschillen sterk per persoon, en dat maakt de diagnose lastig. Meestal gaat het in deze stappen:

1. Gesprek bij de huisarts. Over pijn bij je menstruatie, pijn bij seks, pijn bij plassen of poepen rond je menstruatie, buikpijn tussendoor en moeite met zwanger worden.
2. Lichamelijk onderzoek. De arts voelt aan je buik en doet vaak een inwendig onderzoek.
3. Inwendige echo. Dit is de eerste beeldvorming. Sinds de update van de Britse richtlijn NICE in 2024 hoort elke vrouw met een vermoeden van endometriose een inwendige echo aangeboden te krijgen, ook als het lichamelijk onderzoek normaal was.
4. Verwijzing naar de gynaecoloog. Bij aanhoudende klachten, een afwijkende echo of als je zwanger wilt worden.
5. MRI of kijkoperatie. Alleen als dat nodig is voor de diagnose of voor het plannen van een behandeling.

Twijfel je of je klachten bij endometriose passen, lees dan eerst endometriose symptomen herkennen.

Kun je endometriose zien op een echo?

Soms. Een endometriosecyste op een eierstok (een endometrioom, ook wel chocoladecyste) is op een inwendige echo meestal goed te zien. Een gespecialiseerde echo kan ook diepe endometriose bij de darm of blaas laten zien. Kleine plekjes op het buikvlies en verklevingen zijn op een echo vaak niet te zien. Daarom zegt NICE het duidelijk: een normale echo sluit endometriose niet uit, en een verwijzing kan toch nodig zijn.

Is een kijkoperatie nodig voor de diagnose?

Niet altijd meer. Vroeger gold de kijkoperatie als de enige zekere manier. De Europese richtlijn van ESHRE uit 2022 kiest eerst voor beeldvorming (echo en MRI) en noemt de kijkoperatie vooral als die beelden niets laten zien terwijl je wel klachten hebt, of als hormonale behandeling niet helpt of niet bij je past. Bij een kijkoperatie kijkt de gynaecoloog via een paar kleine sneetjes in je buik, en kan direct een stukje weefsel wegnemen voor onderzoek of plekken weghalen.

Belangrijk om te weten: je kunt vaak al met een behandeling tegen de pijn starten, zoals pijnstillers of hormonen, zonder dat de diagnose met een operatie is bevestigd. Bespreek met je arts wat in jouw situatie het beste past.

Wat doet een MRI of bloedtest bij endometriose?

Een MRI is geen eerste test. NICE noemt de MRI vooral nuttig om te zien hoe ver diepe endometriose doorgroeit, bijvoorbeeld in de darm, blaas of urineleider, zodat een operatie goed gepland kan worden. Een bloedtest om endometriose aan te tonen bestaat niet. De bloedwaarde CA125 raadt NICE af om de diagnose mee te stellen.

Waarom duurt de diagnose van endometriose zo lang?

In Nederland duurt het volgens schattingen gemiddeld ongeveer zeven jaar van de eerste klachten tot de diagnose. In het Verenigd Koninkrijk is dat volgens Endometriosis UK zelfs 8 jaar en 10 maanden, en 47 procent van de vrouwen ging tien keer of vaker naar de huisarts voordat de diagnose kwam. De belangrijkste redenen:

• menstruatiepijn wordt vaak gezien als normaal, door vrouwen zelf en door zorgverleners
• de klachten lijken op die van andere aandoeningen, zoals een prikkelbare darm of een blaasontsteking
• een normale echo wordt soms gelezen als bewijs dat er niets is
• de pil onderdrukt klachten, waardoor ze pas na het stoppen opvallen

Hoe krijg je sneller een diagnose?

Je kunt de diagnose niet zelf stellen, maar je kunt het je arts wel makkelijker maken. Wat helpt:

• Houd je klachten een paar cycli bij. Noteer per dag je pijn (bijvoorbeeld op een schaal van 0 tot 10), wanneer in je cyclus die komt, en of je pijn hebt bij seks, plassen of poepen.
• Noteer wat je al geprobeerd hebt. Welke pijnstillers, hoeveel, en of ze hielpen. Of je werk of school mist door de pijn.
• Benoem het woord. Vraag gewoon: kan dit endometriose zijn, en kan ik een inwendige echo krijgen?
• Vraag om een verwijzing als de klachten blijven ondanks behandeling, of als je zwanger wilt worden en dat niet lukt.

In PERIOD. log je per dag je pijn en klachten naast je cyclus, zodat je bij de huisarts een overzicht van maanden kunt laten zien in plaats van een gevoel. De app logt en laat zien, je arts stelt de diagnose. Tips tegen de pijn in de tussentijd staan in menstruatiekrampen verlichten. Wil je zwanger worden, kijk dan ook op onze pagina over zwanger worden.

Bronnen: NICE, Endometriosis: diagnosis and management (NG73, bijgewerkt november 2024); ESHRE, Guideline Endometriosis (2022); WHO, Endometriosis fact sheet (2025); Endometriosis UK, Dismissed, ignored and belittled (maart 2024); WOMEN Inc., kosten baten analyse vrouwenaandoeningen (2024). Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies.

Veelgestelde vragen

Kan de huisarts endometriose vaststellen?

De huisarts kan een vermoeden hebben op basis van je klachten en het onderzoek, en een echo aanvragen. Een zekere diagnose stelt meestal de gynaecoloog, met echo, MRI of een kijkoperatie.

Sluit een goede echo endometriose uit?

Nee. Kleine plekjes op het buikvlies zijn vaak niet zichtbaar op een echo. Houden je klachten aan, dan kan een verwijzing naar de gynaecoloog toch nodig zijn.

Is er een bloedtest voor endometriose?

Nee. Er is geen bloedtest die endometriose aantoont, en NICE raadt af om de bloedwaarde CA125 daarvoor te gebruiken.

Hoe lang duurt het om een diagnose endometriose te krijgen?

In Nederland gemiddeld ongeveer zeven jaar vanaf de eerste klachten, in het Verenigd Koninkrijk bijna negen jaar. Een duidelijk overzicht van je klachten en het woord endometriose noemen bij je arts kunnen helpen.

Kun je behandeld worden zonder diagnose?

Vaak wel. Pijnstillers en hormonale behandeling kunnen al starten bij een vermoeden van endometriose. Een kijkoperatie is niet altijd nodig voordat je hulp krijgt.

Wil je je pijn en klachten per cyclus in één overzicht? Download PERIOD. in de App Store of Google Play.